Lịch sử bài tarot — và vì sao bộ 1909 vẫn ở lại

Khởi đầu là một trò chơi

Những bộ bài đầu tiên mang hình ẩn chính xuất hiện ở miền bắc Italy vào khoảng thế kỷ 15, trong các gia đình quý tộc. Chúng được dùng để chơi một trò gọi là tarocchi — và những quân bài mang hình ẩn dụ như Vua, Giáo Hoàng, Mặt Trời chỉ là quân bài cao trong trò chơi đó.

Không có gì huyền bí trong đó. Hình vẽ công phu, được vẽ tay và mạ vàng, phục vụ cho một thú tiêu khiển của tầng lớp có tiền.

Lan sang Pháp và những tên gọi mới

Khi trò chơi lan qua Pháp và Thụy Sĩ, tên gọi và hình vẽ dần chuẩn hoá. Bộ Marseille ra đời theo lối in gỗ, đơn giản hơn nhiều so với các bộ vẽ tay, và trở thành dạng phổ biến nhất trong nhiều thế kỷ.

Đến lúc này, tarot vẫn là một trò chơi. Bộ Ẩn Chính chỉ đóng vai quân bài chủ, không mang ý nghĩa tâm lý nào.

Etteilla và những người đầu tiên đọc bài

Cuối thế kỷ 18, một người Pháp tên Etteilla bắt đầu gán ý nghĩa bói toán cho từng lá và viết sách hướng dẫn. Ông không phải người duy nhất, nhưng là người có ảnh hưởng nhất trong việc tách tarot khỏi trò chơi và đưa nó vào lãnh địa huyền học.

Từ đây, mỗi thế hệ lại thêm một lớp nghĩa lên bộ bài.

Huyền học Anh và bối cảnh năm 1909

Đầu thế kỷ 20, các hội huyền học ở Anh quan tâm mạnh tới tarot như một hệ thống biểu tượng. Họ muốn một bộ bài vừa mang tính biểu tượng sâu, vừa đủ rõ để người bình thường đọc được — điều mà bộ Marseille không làm.

Pamela Colman Smith vẽ nên bộ bài quen thuộc

Năm 1909, bộ bài do A. E. Waite hướng dẫn và Pamela Colman Smith vẽ ra đời. Smith đã làm một việc chưa từng có: vẽ hình minh hoạ cho cả 56 lá nhỏ, biến mỗi lá thành một khung cảnh có người, có hành động, có cảm xúc.

Nhờ vậy, ý nghĩa của lá bài nằm ngay trong hình ảnh, không cần học thuộc. Người mới có thể nhìn Ba Kiếm và thấy trái tim bị đâm xuyên, nhìn Mặt Trăng và thấy con đường mờ dưới ánh trăng.

Vì sao bộ 1909 vẫn còn sống

Hơn một thế kỷ sau, bộ Smith-Waite vẫn là dạng tarot phổ biến nhất. Bản in năm 1909 đã hết thời hạn bản quyền và thuộc phạm vi công cộng — đó là lý do Arcana dùng chính những hình vẽ đó. Mặt Trời, Ngôi Sao, Mặt Trăng: những hình ảnh ấy đã đi cùng vô số người qua những giai đoạn khó khăn, và chúng vẫn nói được điều cần nói.

Từ tiệm sách đến điện thoại

Suốt thế kỷ 20, tarot đi từ các nhóm huyền học sang văn hoá đại chúng: sách bìa mềm, những bộ bài in đại trà, rồi phim ảnh và âm nhạc. Mỗi lần như vậy, bộ bài lại được một nhóm người mới nhận làm của mình.

Ngày nay hình ảnh bộ Smith-Waite xuất hiện khắp nơi, phần lớn là vì nó thuộc phạm vi công cộng và vì tranh của Pamela Colman Smith đủ mạnh để đứng một mình. Nhiều bộ bài hiện đại vẫn còn vọng lại những hình vẽ đó.

Vì sao điều này quan trọng khi bạn đọc bài

Biết bộ bài đến từ đâu giúp bạn nhớ rằng mọi ý nghĩa đều là sản phẩm của lịch sử, không phải chân lý bất biến. Những gì ta gọi là “nghĩa chuẩn” của một lá được viết nên bởi con người, qua nhiều thế hệ.

Điều đó không làm tarot kém giá trị — nó làm tarot thú vị hơn. Bạn có quyền đọc bộ bài theo cách của mình, miễn là thành thật với câu hỏi đang mang.

Những lá bài là một thứ ngôn ngữ, và ngôn ngữ thay đổi cùng những người nói nó.